Kalendarium Drukuj Email

W związku z przypadającą w tym roku 90-tą rocznicą odzyskania niepodległości (11.11.1918 r.) - publikujemy na naszej stronie regionalne kalendarium przypominające nam wydarzenia jakie miały miejsce właśnie 90 lat temu w Rzeszowie1.

Klub Historyczny im. ppłk. Łukasza Cieplińskiego składa serdeczne podziękowanie autorowi niniejszego opracowania Panu Tadeuszowi Ochenduszce, za zgodę na opublikowanie kalendarium.

  1. Opracowano na podstawie książki Tadeusza Ochenduszki "Dzieje Rzeszowa do 1918 roku. Kalendarium", Rzeszów 2006 oraz sprawozdań szkolnych i kronik rzeszowskich szkół. Tadeusz Ochenduszko jest nauczycielem historii i wiedzy o społeczeństwie w I Liceum Ogólnokształcącym im. ks. St. Konarskiego w Rzeszowie, autorem ośmiu publikacji książkowych oraz kilkudziesięciu artykułów popularyzatorskich i naukowych. Przedmiotem jego zainteresowań jest historia regionalna i dydaktyka. Aktywnie działa w Regionalnym Stowarzyszeniu Pamięci Historycznej "ŚLAD".
 
Rzeszów w 1918 - Dane statystyczne Drukuj Email

1918 W Rzeszowie mieszkało 24,2 tys. ludności, w tym 13,6 tys. Polaków, tj. 56,2%, 10,2 tys. Żydów, tj. 42,1% i 0,4 tys. obywateli pozostałych narodowości, tj. 1,7%.

1918 W ciągu całego roku na cmentarzu pobicińskim pochowano 754 osoby.

1918 Stefan Michulowicz występował po raz pierwszy w Rzeszowie, dając kilka przedstawień.

1918 Wkłady w Komunalnej Kasie Oszczędności wynosiły 12.136.332 korony.

1918 W Szkole Muzycznej poszerzono ofertę programową o grę na wiolonczeli, kontrabasie, instrumentach dętych oraz o wykłady z historii i teorii muzyki oraz solfeżu.

1918 W Rzeszowie było 1200 zakładów handlu towarowego, w tym 156 polskich i 1044 żydowskie.

1918 Spośród mieszkańców Rzeszowa zatrudnionych poza rolnictwem było 9 tysięcy, tj 37,2% ogółu ludności.

1918 Liczba bezrobotnych w Rzeszowie wynosiła 2,6  tys., tj. 10,7% ogółu ludności.

1918 W II Gimnazjum zorganizowano pracownię do nauki rysunku.

1918 Składnica Kółek Rolniczych liczyła ok. 3,9 tys. członków. Siedziba jej została przeniesiona do zakupionego od Jędrzejowiczów domu przy ul. Jabłońskiego, w pobliżu stacji kolejowej, gdzie urządzono biura i sklep kolonialny, prowadzący także sprzedaż hurtową.

1918 W Radzie Miejskiej zasiadało 14 radnych żydowskich.

1918 Władysław Szafer, wychowanek I Gimnazjum, został kierownikiem Katedry Botaniki Systematycznej w Uniwersytecie Jagiellońskim.

Pod koniec I wojny światowej Polską Partię Socjaldemokratyczną Galicji i Śląska Cieszyńskiego (Socjaldemokratyczną Partią Galicji) w Rzeszowie kierował Stanisław Bielatowicz.

Od 1918 Michał Gottman przejął kierownictwo nad firma handlową Schaittrów.

Od 1918 Funkcjonowały Warsztaty Kuchen Polowych Rzeszów Staroniwa. Powstały one na bazie warsztatów wojskowych uruchomionych podczas I wojny światowej przez Austriaków w obiektach przylegających do koszar Sobieskiego (ul. Langiewicza).

Po 1918 Wybudowany został dworek Liwów przy ul. Dąbrowskiego 18.

1918 – 1919 Roman Krogulski delegatem (komisarzem) Polskiej Komisji Likwidacyjnej (zob. 21 XI 1918 r.).

1918/1919 W tym roku szkolnym funkcjonowało w Rzeszowie 11 szkół podstawowych połączonych z wydziałowymi i 4 szkoły pospolite na przedmieściach. W żeńskiej szkole 4-klasowej pospolitej im. Scholastyki i 6-klasowej wydziałowej uczyło się 960 uczennic, w żeńskiej szkole im św. Jadwigi 4-klasowej pospolitej i 3-klasowej wydziałowej – 538 dziewcząt, w 4-klasowej szkole ludowej pospolitej żeńskiej im. ces. Elżbiety 446 uczennic, w 4-klasowej im. K. Hofmanowej 183 uczennice, a w 4-klasowej im S. Duchlińskiej 519 dziewcząt. W szkołach męskich pobierało naukę: w 4-klasowej pospolitej i 3-klasowej wydziałowej im. A. Mickiewicza – 716 uczniów, w 4-klasowej im. S. Konarskiego 171 uczniów, w 4-klasowej im. H. Sienkiewicza 170 chłopców, w 4-klasowej pospolitej im. ces. Franciszka Józefa – 177 chłopców, w 4-klasowej im. S. Jachowicza – 514 uczniów, w 4-klasowej Szkole Ćwiczeń 169 uczniów. Do 11 szkół ludowych i wydziałowych w mieście uczęszczało w sumie 4563 uczniów, w tym 2946 wyznania katolickiego i 1617 mojżeszowego. W podmiejskich szkołach koedukacyjnych uczyło się: w 1-klasowej szkole ludowej o 4 oddziałach w Drabiniance – 75 uczniów, w 1-klasowej o 4 oddziałach na Pobitnem – 87 uczniów, w 4-klasowej na Staromieściu – 278 uczniów, a w 2-klasowej o 4 oddziałach na Staroniwie 141 uczniów.

1918/19 W Prywatnym Gimnazjum Żeńskim uczyło się 174 uczennice.

1918/19 W Szkole Przemysłowej Uzupełniającej uczyło się 47 uczniów.

1918/19 Do Prywatnej Szkoły Handlowej uczęszczało 91 uczniów.

1918/19 W budynku bursy gimnazjalnej mieścił się szpital rezerwowy. Po jego likwidacji przekazano budynek na użytek wojsk polskich.

1918/19 Wojsko opuściło budynek I Gimnazjum przy ul. 3 Maja. Brak było jednak środków na jego umeblowanie i odrestaurowanie. Młodzież obu rzeszowskich gimnazjów uczyła się w budynku II Gimnazjum. Jedynie w niedziele i święta gromadziła się w budynku I Gimnazjum na egzorty.

1918 – 1920 Pacyfika Paluska przełożoną sióstr Felicjanek.

 
1918 - Grudzień Drukuj Email

początek XII Odjechał na front ukraiński pierwszy, w pełni zorganizowany i przeszkolony, oddział pułku piechoty Ziemi Rzeszowskiej – 2 batalion dowodzony przez kpt. Gwido Kawińskiego. Walczył on w okolicach Przemyśla. Wsławił się zdobyciem poaustriackiego fortu Grochowce.

1 XII Rumuni zamieszkujący Siedmiogród opowiedzieli się za przyłączeniem go do Rumunii.

12 XII Adam Midowicz został honorowym obywatelem Rzeszowa.

16 XII Po przeprowadzeniu wyborów Rada Miasta dokooptowała grupę reprezentantów z IV koła wyborczego (IV kurii) do czasu przeprowadzenia nowych wyborów. Z czwartej kurii do Rady weszli: Karol Krwawicz, Wacław Buczyński, Marceli Czapliński, Maria Kaszuba, Jan Karwala, Michał Pasierb, Antoni Pieska, Jan Kruczek, Jan Lew, Adam Andres, Wawrzyniec Wilk i Paweł Zyga. Byli to w większości działacze przyznający się do poglądów socjalistycznych.

18 XII W Rzeszowie obradował zjazd 120 delegatów Polskiego Stronnictwa Ludowego - Lewicy, którzy wybrali kandydatów do Sejmu Ustawodawczego. Zostali nimi: A. Bomba, P. Kawalec, S. Lis, A. Rączy, J. Misio i J. Skomra.

koniec XII Polska Komisja Likwidacyjna oficjalnie podporządkowała się rządowi polskiemu (premierem był Jędrzej Moraczewski).

XII Na zgromadzeniu powiatowym PSL-Piast wysunięto na początek przedwyborczej listy Andrzeja Plutę, Antoniego Szmigla i Henryka Skrzypka.

XII Ochotnicy z Rzeszowa brali udział w obronie Lwowa, uczestniczyli także w wypadach do sąsiednich miejscowości.

XII W walkach o Lwów zmarła od odniesionych ran 21-letnia rzeszowianka Zofia Kościesza-Wrońska. Zwłoki jej przewieziono do Rzeszowa i pochowano na miejscowym cmentarzu.

XII Władze wojskowe przeprowadziły reorganizację pułku piechoty ZRz. Z istniejących oddziałów utworzono 1 pułk piechoty ZRz (późniejszy 17 pp) i 2 pułk piechoty ZRz (późniejszy 18 pp).

XII Liderami PSL-Lewicy w powiecie rzeszowskim byli: Antoni Bomba, Piotr Kawalec i Jan Tepper.

koniec XII Polska Komisja Likwidacyjna oficjalnie podporządkowała się rządowi polskiemu (premierem jego był Jędrzej Moraczewski).

koniec XII W Rzeszowie powołano Okręgową Komisję Wyborczą dla przeprowadzenia wyborów do Sejmu Ustawodawczego. Zarządziła ona sporządzenie spisu wyborców i rozpoczęła rejestrację list kandydatów.

koniec roku W Rzeszowie funkcjonowało ok. 200 zakładów rzemieślniczych.

koniec roku W Rzeszowie funkcjonowały dwa szpitale wojskowe, w tym jeden epidemiczny.

koniec roku Powstał Związek Inwalidów Wojennych RP w Rzeszowie, zrzeszający inwalidów wojennych oraz ich rodziny. Jednym z założycieli był S. Zakrzewski.

koniec roku Gminą żydowską w Rzeszowie kierował zarząd w składzie: W. Hochfeld, H. Kraus, S. Reich, H. Wachtel, M. Birman. M. Eckstein, L. Rubel, Z. Fertig, H. Feowel, A. Silber i Teitelbaum.

 
1918 - Listopad Drukuj Email

1 XI Rzeszów był miastem wolnym. Organizacja Obrony Narodowej przekazała władzę Powiatowemu Komitetowi Polskiej Komisji Likwidacyjnej. Większość członków Powiatowego Komitetu PKL wywodziła się z OON.

1 XI Likwidacja władzy zaborczej w Rzeszowie.

1 XI Udający się z Krakowa do Lwowa, celem objęcia władzy w imieniu Polskiej Komisji Likwidacyjnej posłowie Aleksander Skarbek, Władysław Grzędzielski i hr. Zygmunt Lasocki byli witani na stacji kolejowej w Rzeszowie w imieniu przedstawicieli władz miejskich i ludności.

1 XI W sali posiedzeń Rady Powiatowej przysięgę na wierność rządowi polskiemu złożyli członkowie Wydziału Organizacji Obrony Narodowej i delegaci PKL na Rzeszów i powiat rzeszowski.

1 XI Opuścił miasto składający się głównie z Austriaków 4 pułk piechoty (Hoch und Deutschmeister) eskortowany przez 30 żołnierzy.

1 XI 1918 - 12 I 1919 Ukazywał się Komunikat Organizacji Obrony Narodowej w Rzeszowie. Wyd. Komisja Prasowa O. O. N, z druk. J. A. Pelara w Rzeszowie.

1 XI Serbowie, Chorwaci i Słoweńcy połączyli się w SHS – Zjednoczonego Królestwa Serbów, Chorwatów i Słoweńców.

początek XI Leopold Lis-Kula ogłosił mobilizację POW na Ukrainie, celem przystąpienia do działań dywersyjnych na zapleczu armii niemieckiej oraz przyjścia z pomocą obrońcom Lwowa. Akcja nie powiodła się. Oddziały POW zostały rozproszone przez Ukraińców.

2 XI Komitet Powiatowy Polskiej Komisji Likwidacyjnej przejął władzę w powiecie rzeszowskim. Nazywany był on także rządem powiatowym lub Rządem Polskim Ziemi Rzeszowskiej. Celem jego było zorganizowanie w Rzeszowie i powiecie rzeszowskim polskiej administracji. Na jego czele stanął Roman Krogulski, który pełnił funkcje starosty. Jego zastępcą został Kazimierz Wilusz, sprawy wojskowe nadzorowali Stanisław Jabłoński i płk Celestyn Bruckner, a opiekę zdrowotną Teofil Nieć. Celem utrzymania bezpieczeństwa powołano Pułk Ziemi Rzeszowskiej, a celem poprawienia aprowizacji Radę Gospodarczą, którą kierował wiceprezes sądu dr Kazimierz Gruszczyński, a pomagali mu dr Zygmunt Tałasiewicz i prof. I Gimnazjum Wawrzyniec Wilk. Starosta wydał rozporządzenie o stanie wyjątkowym, sądach doraźnych i kary śmierci. Wprowadzono także godzinę policyjną.

2 XI Delegaci PKL odebrali ślubowanie od urzędników starostwa, sądu i urzędów.

3 XI Austro-Węgry podpisały kapitulację.

3 XI Po uroczystej mszy niedzielnej odbyło się na rynku symboliczne zaprzysiężenie ludności powiatu odradzającemu się państwu.

3 XI W sali „Sokoła” odbył się wiec ludowy reprezentantów miasta i wszystkich gmin w powiecie. Jego uczestnicy wydali odezwę do ludności z datą 1 XI, która zapowiadała równość obywateli, demokratyczną Polskę, unarodowienie kopalń, komunikacji, lasów, ustawę w sprawie reformy rolnej. Zapowiedziano powołanie Organizacji Obrony Narodowej w każdej gminie oraz Powiatowej Organizacji Obrony Narodowej.

3 XI Dyrektorzy rzeszowskich gimnazjów i Seminarium Nauczycielskiego Męskiego złożyli przysięgę na wierność wolnej ojczyźnie na ręce komisarza powiatowego Polskiej Komisji Likwidacyjnej.

4 XI Nauczyciele rzeszowskich szkół postanowili wycofać naukę niemieckiego z klas III i IV szkół ludowych pospolitych, a w zamian wprowadzić dzieje ojczyste i geografię Polski.

5 XI Z Rzeszowa wysłany został w kierunku Przemyśla pociąg pancerny na odsiecz Polakom walczącym z Ukraińcami.

ok. 5 XI Zewnętrznym przejawem wolności, która zawitała do naszego miasta było zrzucenie przez mieszkańców austriackich orłów z fasad budynków Starostwa i I Gimnazjum (prawdopodobnie 5 XI). Wkrótce potem władze miejskie, nie czekając na wytyczne z Krakowa, a tym bardziej z Warszawy, zaktywizowały się, zajmując się głównie sprawami gospodarczymi i porządkowymi. Chcąc zapewnić miastu żywność, wzięły pod kontrolę młyny i piekarnie, a także zajęły się dowozem produktów i ich reglamentacją. Ponadto nakazały, pod groźbą kary, właścicielom realności codziennie rano sprzątać obejście.

6 XI Zarządzeniem Polskiej Komisji Likwidacyjnej połączono dawną władzę państwową (starosta) z autonomiczną (reprezentacje powiatowe) w jeden urząd, na którego czele stanął komisarz PKL. Podlegał mu dotychczasowy personel Starostwa i Rady Powiatowej. Jako ciało doradcze i kontrolujące dla komisarza ustanowiono dotychczasowy Wydział Rady Powiatowej wraz z prezesem, tudzież 4-6 delegatów, wybranych przez organizacje powiatowe.

6 XI Po powrocie z wojny Roman Hinze ponownie objął stanowisko dyrektora rzeszowskiego szpitala.

6 XI Na specjalnym posiedzeniu Rady Pedagogicznej nauczyciele I Gimnazjum złożyli przysięgę na wierność Wolnej Ojczyźnie. Fakt ten zaznaczono w kronice szkoły i dołączono podpisy wszystkich wówczas obecnych.

pierwszy tydzień XI Ludność żydowska utworzyła Żydowską Radę Narodową. Składała się ona z 50 członków i reprezentowała wszystkie stronnictwa.

7 XI Polska Komisja Likwidacyjna w rozporządzeniu zaleciła, aby w szkołach byłej Galicji w miejsce hymnu ludów śpiewać Boże coś Polskę, kończąc słowami - ... ojczyznę wolną pobłogosław Panie.

7 XI Na mocy rozporządzenia Polskiej Komisji Likwidacyjnej w Krakowie rzeszowskie szkoły podporządkowane zostały Miejscowej i Okręgowej Radzie Szkolnej w Rzeszowie, a ta ostatnia Radzie Szkolnej Krajowej we Lwowie.

7 XI Żydowska Rada Narodowa wybrała prezydium w składzie: Aron Lewin – przewodniczący, dr K. Salzman – zastępca, A. Apfelbaum – zastępca, dr E. Lecker – sekretarz, K. Kurzman – sekretarz, A. Ch. Lifschütz – skarbnik, dr A. Schnee, dr F. Hopfen, Ch. Eisenberg. Rada wyznaczyła spośród swego grona osoby do organów przedstawicielskich gminy, desygnując na przewodniczącego zarządu syjonistę dra Adolfa Schnea. Schnee został zatwierdzony przez przedstawiciela Polskiej Komisji Likwidacyjnej na komisarza Gminy Żydowskiej.

początek XI Powstała Żydowska Rada Narodowa.

11 XI Cesarz Karol I abdykował.

11 XI Rada Regencyjna przekazała Józefowi Piłsudskiemu dowództwo nad wojskiem polskim.

11 XI Niemcy podpisały kapitulację. Zakończyła się I wojna światowa.

12 XI Austria została ogłoszona republiką.

12 XI Leopold Lis-Kula został aresztowany przez nacjonalistów ukraińskich w Brodach. Po kilku dniach udało mu się wydostać z ich rąk. Zob. pocz. XI.

1918 13 XI – 1919 22 I Nie odbywały się zajęcia dla klas VI, VII i VIII rzeszowskich gimnazjów i dla najstarszych seminarium nauczycielskiego z powodu udziału młodzieży w walkach o Lwów i Galicję Wschodnią oraz pełnieniu przez wielu z nich pomocniczej służby wojskowej na miejscu.

14 XI Czechosłowacja proklamowana została republiką.

14 XI Rada Regencyjna przekazała Józefowi Piłsudskiemu władzę cywilną. Józef Piłsudski ogłosił się Tymczasowym Naczelnikiem odradzającego sie państwa polskiego.

16 XI Węgrzy proklamowali utworzenie własnego państwa.

16 XI Nauczyciele większości rzeszowskich szkół ludowych i wydziałowych złożyli na ręce dyrektorów przysięgi służbowe na wierność państwu polskiemu.

17 XI Dwie kompanie Pułku Piechoty Ziemi Rzeszowskiej: „legionowa” pod dowództwem ppor. Jana Kotowicza i „studencka”, złożona głównie z gimnazjalistów pod dowództwem ppor. Józefa Kuryłowicza dołączyły do przejeżdżających przez miasto na odsiecz Lwowa wojsk ppłk. Michała Tokarzewskiego-Karaszewicza. Po dojechaniu do Przemyśla kampanie zostały włączone do 5 PP Legionów. Dowództwo kompanii studenckiej objął komendant okręgu POW w Rzeszowie Tadeusz Münich.

1918 17 XI – 1919 22 I 37 uczniów I Gimnazjum, II Gimnazjum i Seminarium Nauczycielskiego walczyło o Lwów i o Galicję Wschodnią.

1918 18 XI – 1919 16 I Funkcjonował rząd Jędrzeja Moraczewskiego – pierwszy gabinet odrodzonej Rzeczypospolitej.

20 XI Kompanie rzeszowskie dotarły do Lwowa.

21 XI Na mocy rozporządzenia Polskiej Komisji Likwidacyjnej zlikwidowano powiatowe komisje likwidacyjne. Ich miejsce zajęli (zwykle już wcześniej) komisarze PKL mający do pomocy rady przyboczne.

23 XI Uroczysty pogrzeb na cmentarzu Łyczakowskim ochotników z Rzeszowa: Stanisława Żmudy, Tadeusza Czeżowskiego, Jerzego Łobosa i Franciszka Całka.

23 XI Polska Komisja Likwidacyjna wydała rozporządzenie o rozszerzeniu prawa wyborczego do rad gminnych. Do dotychczasowych trzech kół wyborczych dodano czwarte koło, obejmujące wszystkich mieszkańców, którzy od roku mieszkali na terenie gminy, ukończyli 21 rok życia i nie płacili podatków bezpośrednich.

27 XI Rada Miejska podjęła uchwałę o uzupełnienie swojego składu o IV kurię (12 radnych i 6 zastępców).

29 XI Mieszkańcy Rzeszowa obchodzili rocznicę powstania listopadowego.

koniec XI Leopold Lis-Kula został dowódcą II batalionu 23 pułku piechoty w Lublinie.

koniec XI Tworzące się wojsko polskie w Rzeszowie składało się z trzech kompanii: ze zdemobilizowanych żołnierzy z armii austriackiej, budziwojskiej „zielonej kadry” oraz kompanii studenckiej.

XI W Polsce powstały Dowództwa Okręgów Wojskowych (DOW). Były to terytorialne władze wojskowe. Komendantem rzeszowskiego DOW, obejmującego powiaty: rzeszowski, tarnobrzeski, kolbuszowski, mielecki, ropczycki, strzyżowski, krośnieński i brzozowski został płk Ludwik Zawada.

XI Cesarsko-królewskie Seminarium przekształciło się w Seminarium Nauczycielskie.

XI – XII Kompanie rzeszowskie wzięły udział w natarciu polskim na pozycje ukraińskie.

1918 XI – 1919 VII Walki polsko-ukraińskie na terenie byłej Galicji Wschodniej z udziałem rzeszowskich jednostek wojskowych.

1918 XI – 1919 Ukazywał się miesięcznik „Komunikat Organizacji Obrony Narodowej” wydawany przez komisje prasową Organizacji Obrony Narodowej z drukarni J. A. Pelara. Było to pismo urzędowe informujące o działalności Polskiej Komisji Likwidacyjnej.

 

Order Orła Białego dla ppłk. Ł.Cieplińskiego

W dniu 3 maja 2007 Prezydent Rzeczpospolitej Polskiej – Lech Kaczyński odznaczył pośmiertnie najwyższym odznaczeniem państwowym Orderem Orła Białego ppłk. Łukasza Cieplińskiego.
 

Odznaczenie odebrał żołnierz AK, podkomendny Łukasza Cieplińskiego, były minister – szef Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych - Jerzy Woźniak.

więcej...  

Joomla School Template by Joomlashack
School Joomla Templates and Joomla Tutorials